Η εξομολόγηση κατά τον ιερό Χρυσόστομο

 

Η εξομολόγηση κατά τον ιερό Χρυσόστομο

 

Ο ιερός Χρυσόστομος ζώντας στην Αντιόχεια με τα χαλαρά ήθη προσπαθεί στις ομιλίες του να βοηθήσει τους χριστιανούς στον πνευματικό τους αγώνα, ιδιαίτερα στο κίνδυνο της απόγνωσης και αποθάρρυνσης που προερχόταν από την αδυναμία να αντισταθούν στους πειρασμούς και την πτώση στα πάθη. Η απόγνωση και η απογοήτευση οδηγούσε τους πιστούς σε εγκατάλειψη της πνευματικής προσπάθειας και την απομάκρυνση από την Εκκλησία. Γι’ αυτό συμβουλεύει να ξεπεράσουν την ντροπή της ομολογίας των αμαρτιών στην εξομολόγηση: «…ένα μόνον ζητά ο Θεός από μας, να μην πέσουμε στην απόγνωση αλλά να απομακρυνθούμε από την αμαρτία και να τρέξουμε στην εξομολόγηση. Αν το κάνουμε αυτό, υπόσχεται να μας δώσει γρήγορα τη συγχώρηση»[1]. «Για να απολαύσουμε και εμείς την φιλανθρωπία του, να μη ντρεπόμαστε να εξομολογούμαστε τα αμαρτήματά μας γιατί είναι μεγάλη και πολλή η δύναμη της εξομολογήσεως»[2] «γιατί τίποτα δεν κάνει τόσο ελεήμονα τον Θεό, όσο το να ομολογούμε τα αμαρτήματά μας»[3].

 

Η ακαθαρσία που προκαλείται από την διάπραξη της αμαρτίας, σβήνεται με την εξομολόγηση, τα δάκρυα και την αληθινή μετάνοια[4]. «Ο Θεός δεν ξεχνά ποτέ, αλλά στη μέλλουσα κρίση όλα θα τα φανερώσει μπροστά στα μάτια μας, αν δεν φροντίσουμε να τα σβήσουμε με μετάνοια και εξομολόγηση»[5]. Μετά την κάθαρση αποκαθίσταται η κοινωνία με τον Θεό. Ο διάβολος αποτρέπει από το μυστήριο «γιατί γνωρίζει καλά ότι αν οι πιστοί με εγρήγορση προσέλθουν και εξομολογηθούν τα αμαρτήματα και με ολόθερμη ψυχή κλάψουν, φεύγουν αφού πάρουν την συγχώρηση»[6]. Τα λόγια του ιερού Χρυσοστόμου, «φεύγουν αφού πάρουν την συγχώρηση», προϋποθέτουν την ευχή της συγχωρήσεως από τον ιερέα που δέχθηκε την εξομολόγηση.

 

Πού γίνεται η εξομολόγηση; Ο ιερός Χρυσόστομος προτρέπει συνεχώς να προσέρχονται στην Εκκλησία που είναι το ιατρείο στο οποίο θεραπεύονται όλοι όσοι ομολογούν τις αμαρτίες τους. Η εξομολόγηση είναι μυστήριο αγιασμού και συγχωρήσεως  και τα επιτίμια έχουν παιδαγωγικό χαρακτήρα και όχι ποινή.

 

«Αμάρτησες; Πήγαινε στον ναό και σβήσε την αμαρτία σου. Όσες φορές και αν πέσεις τόσες φορές και να σηκωθείς. Πράγματι, όσες φορές και αν αμαρτήσεις μετανόησε για την αμαρτία. Μην απογοητευθείς. Και αν αμαρτήσεις για δεύτερη φορά μετανόησε και πάλι… και αν βρίσκεσαι σε βαθιά γεράματα και αμαρτήσεις μπες μέσα στον ναό και μετανόησε. Γιατί εδώ είναι ιατρείο και όχι δικαστήριο, δεν ζητά ευθύνες για τα αμαρτήματα, αλλά παρέχει συγχώρηση γι’ αυτά. Πες μόνο στο Θεό την αμαρτία σου, «σε Σένα μόνο αμάρτησα…», και συγχωρείται η αμαρτία»[7]. Αν και ο Θεός γνωρίζει τα αμαρτήματα, είναι ανάγκη να τα εξομολογούμαστε και μάλιστα όχι γενικά και αόριστα αλλά με ακρίβεια και με λεπτομέρεια[8]. «Και γι’ αυτό θέλει ο Θεός να ομολογήσεις το αμάρτημα, όχι για να σε τιμωρήσει, αλλά να σε συγχωρήσει· όχι για να μάθει την αμαρτία – επειδή την γνωρίζει – αλλά για να μάθεις εσύ πόσο χρέος σου συγχωρεί… Αν δεν ομολογήσεις το μέγεθος του χρέους, δεν θα καταλάβεις την υπερβολή της χάριτος. Δεν σε αναγκάζω, λέει, να το πεις δημόσια με την παρουσία πολλών μαρτύρων. Πες σε μένα ιδιαιτέρως το αμάρτημα  για να σου θεραπεύσω την πληγή και να σε απαλλάξω από τον πόνο»[9].

 

Η εξομολόγηση γίνεται «κατ’ ιδίαν», δηλ. όχι δημόσια, μπροστά σε άλλους, και ο ιερέας δεν κοινοποιεί όσους καταφεύγουν σ’ αυτόν. Η συγχώρηση γίνεται κρυφά και με διάκριση. Στο λόγο του ο ιερός Χρυσόστομος «Περί του ότι δεν πρέπει να γνωστοποιούμε τα αμαρτήματα των συνανθρώπων μας…»[10] αναφέρεται στη δύναμη του κηρύγματος που οδηγεί σε μετάνοια.

 

«Αυτούς που έρχονται, στο ιατρείο αυτό (τον ναό) εμείς δεν τους κοινολογούμε. Διότι όσοι πηγαίνουν στα εξωτερικά ιατρεία για σωματική θεραπεία, έχουν πολλούς που βλέπουν τις πληγές τους. Εδώ όμως δεν συμβαίνει έτσι, αλλά αν και βλέπουμε αναρίθμητους ασθενείς, τους θεραπεύουμε χωρίς να τους φανερώνουμε. Γιατί δεν οδηγούμε στο μέσον αυτούς που αμάρτησαν κοινοποιούντες έτσι τα αμαρτήματά τους, αλλά παραθέτουμε σ’ όλους κοινή διδασκαλία και την αφήνουμε στη συνείδηση των ακροατών, ώστε καθένας να πάρει το κατάλληλο φάρμακο από τα λεγόμενα για το ανάλογο τραύμα… Εξέρχεται λοιπόν φανερά ο λόγος και αφού εισδύσει μέσα στη συνείδηση του καθενός με μυστικό τρόπο, παρέχει τη δική του θεραπεία και πριν να γίνει γνωστή η ασθένεια πολλές φορές επαναφέρει την υγεία»[11].

 

Αν και ο ιερός Χρυσόστομος δεν έχει περιγράψει την πρακτική διαδικασία του μυστηρίου της εξομολογήσεως, μας έδωσε τα στοιχεία που προϋποθέτουν την εξουσία του ιερέα να δέχεται την εξομολόγηση και να συγχωρεί, να συμβουλεύει και να επιβάλλει τα αναγκαία επιτίμια. Η απόφαση των ιερέων γίνεται δεχτή από τον Θεό, που τους χρησιμοποιεί ως όργανά του.

 

Οι ιερείς «ενώ κατοικούν και περιφέρονται ακόμη στην γη, ανέλαβαν την διεύθυνση ουρανίων υποθέσεων με εξουσία που δεν έδωσε ο Θεός ούτε στους αγγέλους, ούτε στους αρχαγγέλους… Ο δεσμός των ιερέων αγγίζει την ίδια την ψυχή και διαβαίνει προς τους ουρανούς, και όσα ενεργούν κάτω οι ιερείς τα επικυρώνει άνω ο Θεός· ο Δεσπότης εγκρίνει την απόφαση των δούλων… Μήπως δεν τους έδωσε ολόκληρη την ουράνια εξουσία; Τους είπε· «όποιων συγχωρήσετε τις αμαρτίες, θα είναι συγχωρημένες· όποιων τις κρατήσετε θα είναι κρατημένες».   Ο Πατέρας έδωσε στον Υιό ολόκληρη την εξουσία, βλέπω δε ότι ο Υιός την παραχώρησε όλη στους ιερείς»[12].

 

Ο ιερέας ποιμαίνει, συμβουλεύει, παρηγορεί και ενισχύει, αλλά οφείλει να ενεργεί και ως ια­τρός. Ο ιερός Χρυσόστομος λέει ότι «χρειάζεται μεγάλη τέχνη ώστε να πεισθούν μόνοι τους οι ασθενείς να υποστούν την θεραπεία που επιβάλλουν οι ιερείς· και όχι μόνον αυτό, αλλά και να τους ανταποδίδουν ευγνωμοσύνη για τη θεραπεία»[13]. Χρειάζεται  μεγάλη προσοχή και διάκριση από τον ιερέα στην επιβολή των επιτιμίων ώστε να ωφεληθεί ο πιστός και να μην οδηγηθεί σε απόγνωση και απομάκρυνση από την Εκκλησία.

  

«Τί να κάνει λοιπόν ο ιερέας; Εάν συμπεριφερθείς μαλακότερα σε ασθενή που χρειάζεται σκληρότητα και δεν ενεργήσεις βαθιά τομή σ’ αυτόν που έχει ανάγκη, θα καθαρίσεις ένα μέρος μόνον του τραύματος και θ’ αφήσεις το υπόλοιπο. Και αν πραγματοποιήσεις ολόκληρη την απαιτούμενη εγχείριση χωρίς δισταγμό, ο ασθενής συχνά χάνει από τους πόνους το θάρρος, ρίχνει μακριά όλα τα αντικείμενα, και το φάρμακο και τον επίδεσμο, συντρίβει τον ζυγό, σπάζει τον δεσμό και γκρεμίζεται με ορμή στο βάραθρο. Και γνωρίζω πολλούς που εξόκειλαν σε τε­λεία ανηθικότητα διότι τους επιβλήθηκε τιμωρία άξια των αμαρτημάτων τους. Δεν πρέπει λοιπόν το επιτίμιο να είναι ανάλογο προς το μέγεθος του αμαρτήματος, αλλ’ απαιτείται να λαμβάνεται υπ’ όψιν και η διάθεση των αμαρτωλών… Γι’ αυτό ο ποιμένας χρειάζεται μεγάλη φρόνηση και μύριους οφθαλμούς, ώστε να βλέπει από παντού την διάθεση της ψυχής. Διότι όπως υπάρχουν άνθρωποι που οδη­γούνται στην αυθαιρεσία και χάνουν κάθε ελπίδα για τη σωτηρία τους, επειδή δεν μπόρεσαν να υποφέρουν τα δυσάρεστα φάρμακα, έτσι υπάρχουν και άλλοι που γίνον­ται χειρότεροι, καταντούν αδιάφοροι και οδηγούνται σε πράξεις περισσότερο αμαρτωλές, επειδή δεν τους επιβλήθηκε τιμωρία ανάλογη με τα αμαρτήματά τους. Δεν πρέπει λοιπόν ν’ αφήνει ο ιερέας ανεξέταστες όλες αυτές τις περιπτώσεις· πρέπει να τις ερευνά όλες με ακρίβεια και αναλόγως να ρυθμίζει τη συμπεριφορά του προς τους ασθενείς, ώστε να μην αποβαίνει μάταιη η προσπάθειά του»[14]. Ο ιερέας ερευνά τη γνώμη του αμαρτήσαντος, τον καιρό, την αιτία, τις περιστάσεις, εάν εξαπατήθηκε, εάν προμελέτησε την αμαρτία και την στάση του μετά από αυτήν[15].

 

«Όλα τα αμαρτήματα συγχωρούνται εδώ στη γη»[16] αρκεί να μετανοήσει και να εξομολογηθεί ο άνθρωπος. Όλα αφανίζονται στο «χωνευτήριον»[17] της εξομολογήσεως και δεν μένει κανένα ίχνος αμαρτίας. «Και μη μου λες πάλι· “έκανα πολλά αμαρτήματα και πώς θα μπορέσω να σωθώ;” Συ  δεν μπορείς, ο Κύριός σου μπορεί να εξαλείψει τα αμαρτήματα και μάλιστα δεν αφήνει ούτε ίχνος από αυτά. Όταν ο Θεός τα εξαλείφει δεν αφήνει ούτε σημάδι, ούτε επιτρέπει να μείνει ίχνος, αλλά μαζί με την υγεία χαρίζει και την ομορφιά, μαζί με την απαλλαγή από την τιμωρία δίνει και την δικαίωση και εξισώνει αυτόν που αμάρτησε με αυτόν που δεν αμάρτησε. Γιατί καταργεί το αμάρτημα και το κάνει σαν να μην έγινε ποτέ»[18].

 

Για να γίνουν όσα ακολουθούν την συγχώρηση πρέπει να υπάρχει πνευματικός αγώνας ώστε ο πιστός να μην επαναλάβει τα αμαρτήματα που εξομολογήθηκε και να επιδείξει και πρόοδο στις αρετές[19].

Αλέξανδρος Χριστοδούλου, Θεολόγος 

Πηγή: https://www.pemptousia.gr/

Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος - Αν θέλεις να είσαι τέλειος, μιμήσου τον Θεό

 

Ἂν θέλεις νὰ εἶσαι τέλειος, μιμήσου τὸν Θεό. 

Καὶ τί εἶναι ἡ μίμηση τοῦ Θεοῦ; 

Τὸ ν' ἀγαπᾶς τοὺς ἐχθρούς, νὰ εὐλογεῖς ἐκείνους ποὺ σὲ καταριῶνται, νὰ κάνεις καλὸ σ' ἐκείνους ποὺ σὲ μισοῦν. 

Γιατί ἔτσι μόνο γίνεσαι υἱὸς τοῦ Πατέρα ποὺ εἶναι στοὺς οὐρανούς.

Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος

Άγιος Νεκτάριος - Χριστιανική ευγένεια

Οι χριστιανοί έχουν χρέος, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου, να γίνουν άγιοι και τέλειοι. Η τελειότητα και η αγιότητα χαράσσονται πρώτα βαθιά στην ψυχή του χριστιανού, και από εκεί τυπώνονται και στις σκέψεις του, στις επιθυμίες του, στα λόγια του, στις πράξεις του. Έτσι, η χάρη του Θεού, που υπάρχει στην ψυχή, ξεχύνεται και σ’ όλο τον εξωτερικό χαρακτήρα.

Ο χριστιανός οφείλει να είναι ευγενικός με όλους. Τα λόγια και τα έργα του να αποπνέουν τη χάρη του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί στην ψυχή του, ώστε να μαρτυρείται η χριστιανική του πολιτεία και να δοξάζεται το όνομα του Θεού.

Όποιος είναι μετρημένος στα λόγια, είναι μετρημένος και στα έργα. Όποιος εξετάζει τα λόγια που πρόκειται να πει, εξετάζει και τις πράξεις που πρόκειται να εκτελέσει, και ποτέ του δεν θα υπερβεί τα όρια της καλής και ενάρετης συμπεριφοράς.

Τα χαριτωμένα λόγια του χριστιανού χαρακτηρίζονται από λεπτότητα και ευγένεια. Αυτά είναι που γεννούν την αγάπη, φέρνουν την ειρήνη και τη χαρά. Αντίθετα, η αργολογία γεννάει μίση, έχθρες, θλίψεις, φιλονικίες, ταραχές και πολέμους.

Ας είμαστε λοιπόν πάντοτε ευγενικοί. Ποτέ από τα χείλη μας να μη βγει λόγος κακός, λόγος που δεν είναι αλατισμένος με τη χάρη του Θεού, αλλά πάντοτε λόγοι χαριτωμένοι, λόγοι αγαθοί, λόγοι που μαρτυρούν την κατά Χριστόν ευγένεια και την ψυχική μας καλλιέργεια.

 

Δοξολογία

 

Ο χριστιανός οφείλει να δοξάζει το Θεό και με το σώμα του και με το πνεύμα του. Άλλωστε, και τα δυο ανήκουν στο Θεό και, επομένως, δεν έχει εξουσία να τα ατιμάζει ή να τα διαφθείρει, αλλά ως άγια και ιερά πρέπει να τα χρησιμοποιεί με πολ­λή ευχαριστία.

Όποιος θυμάται ότι το σώμα του και το πνεύμα του ανήκουν στο Θεό, έχει μια ευλάβεια κι ένα μυ­στικό φόβο γι αυτά, και τούτο συντελεί στο να τα διατηρεί αγνά και καθαρά από κάθε ρύπο, σε αδιά­λειπτη επικοινωνία μ’ Εκείνον, από τον οποίο αγιά­ζονται και ενισχύονται.

Ο άνθρωπος δοξάζει το Θεό με το σώμα του και με το πνεύμα του, πρώτα, όταν θυμάται ότι αγιάστηκε από το Θεό και ενώθηκε μαζί του, και υστέρα, όταν ενώνει τη θέλησή του με τη θέληση του Θεού, ώστε να εκτελεί πάντοτε το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο θέλημά Του. Ένας τέτοιος άν­θρωπος δεν ζει για τον εαυτό του, αλλά για το Θεό. Εργάζεται για τη βασιλεία του Θεού στη γη. Δοξάζει σε όλα το Θεό, με λόγια και με έργα. Οι πράξεις του, που γίνονται για το καλό των συναν­θρώπων του, δίνουν αφορμή δοξολογίας του θείου ονόματος. Η ζωή του, καταυγαζόμενη από το θείο φως, λάμπει σαν φως δυνατό. Έτσι η πολιτεία του γίνεται οδηγός προς το Θεό για όσους ακόμα δεν Τον γνώρισαν.

 

Ειρήνη

 

Η ειρήνη είναι θείο δώρο, που χορηγείται πλουσιοπάροχα σ’ όσους συμφιλιώνονται με το Θεό και εκτελούν τα θεία Του προστάγματα.

Η ειρήνη είναι φως και φεύγει από την αμαρτία, που είναι σκοτάδι. Ένας αμαρτωλός ποτέ δεν ειρηνεύει.

Να αγωνίζεστε εναντίον της αμαρτίας και να μη σάς ταράζει η εξέγερση των παθών μέσα σας. Γιατί, αν στην πάλη μαζί τους νικήσετε, το ξεσήκωμα των παθών έγινε για σάς αφορμή νέας χαράς και ειρήνης.

«Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους, επιδιώκετε και την αγιότητα, χωρίς την οποία κανείς δεν θ’ αντικρύσει τον Κύριο» (Εβρ.12, 14).

Η ειρήνη και ο αγιασμός είναι δύο αναγκαίες προϋποθέσεις για όποιον ζητάει με πόθο να δει το πρόσωπο του Θεού. Η ειρήνη είναι το θεμέλιο στο οποίο στηρίζεται ο αγιασμός.

Ο αγιασμός δεν παραμένει σε ταραγμένη και οργισμένη καρδιά. Η οργή, όταν χρονίζει στην ψυχή, δημιουργεί την έχθρα και το μίσος εναντίον του πλησίον. Γι’ αυτό επιβάλλεται η γρήγορη συμφιλίωση με τον αδελφό μας, ώστε να μη στερηθούμε τη χάρη του Θεού που αγιάζει την καρδιά μας.

Εκείνος που ειρηνεύει με τον εαυτό του, ειρηνεύει και με τον πλησίον του, ειρηνεύει και με το Θεό. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι αγιασμένος, γιατί ο ίδιος ο Θεός κατοικεί μέσα του.

Ιερός Αυγουστίνος - Τί είναι ο ΧΡΙΣΤΟΣ για μάς

 

Τί είναι ο ΧΡΙΣΤΟΣ για μάς..

 

Ο Χριστός είναι τὸ πάν για μάς..

 

Θέλεις να θεραπευτούν οι πληγές σου;

 

Είναι ο ΓΙΑΤΡΟΣ..

 

Να γαληνέψει η ψυχή σου;

 

Είναι η ΕΙΡΗΝΗ..

 

Να τιμωρηθεί η αδικία;

 

Είναι η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ...

 

Αν έχεις ανάγκη από βοήθεια

 

Είναι η ΔΥΝΑΜΗ...

 

Αν φοβάσαι τόν θάνατο..

 

Είναι η ΖΩΗ...

 

Αν ζητάς τον ουρανό..

 

Είναι ο ΔΡΟΜΟΣ...

 

Αν μισείς τα σκοτάδια..

 

Είναι το ΦΩΣ...

 

Αν πεινάς.. Είναι η ΤΡΟΦΗ...

 

 

Ιερός Αυγουστίνος

Όσιος Θαλάσσιος ο Λίβυος: Εκείνος που ακούει το Χριστό φωτίζει τον εαυτό του. Και εκείνος που τον μιμείται τον διορθώνει!

 

Όσιος Θαλάσσιος ο Λίβυος.

 

(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)

 

Περί αγάπης και εγκρατείας και της κατά νουν πολιτείας, Προς τον πρεσβύτερο Παύλο

 

Τρίτη Εκατοντάδα

 

27. Μέγας είναι ο νους, ο οποίος ελευθερώθηκε από τα πάθη και χωρίστηκε από τα δημιουργήματα και ζει στο Θεό.

 

28. Εκείνος που έχει προκόψει, φιλοσοφεί σ’ αυτά τα τρία: στις εντολές, στα δόγματα και στην πίστη της Αγίας Τριάδας.

 

29. Ο νους που ελευθερώθηκε από τα πάθη, βρίσκεται στα εξής: στα χωρίς πάθος νοήματα, στη θεωρία των όντων και στο δικό του φως.

 

30. Μέσα στις ψυχές μας είναι κρυμμένα πολύ κακά πάθη. Φανερώνονται όταν τύχουν τα ανάλογα πράγματα και τα προκαλούν.

 

31. Ο νους μένει κάποτε ανενόχλητος, όταν επιτύχει μερική απάθεια. Είναι όμως αδόκιμος εξαιτίας της απουσίας των πραγμάτων, με τα οποία θα δοκιμαζόταν.

 

32. Κινούνται τα πάθη με αυτά τα τρία· τη μνήμη, την κράση και την αίσθηση, όπως είπαμε πρωτύτερα.

 

33. Όταν ο νους αποκλείσει την αίσθηση και ισορροπήσει την κράση του σώματος, έχει να πολεμήσει μόνο προς τη μνήμη.

 

34. Τα πάθη κινούνται από τις αισθήσεις, όταν δεν υπάρχει εγκράτεια και πνευματική αγάπη.

 

35. Νηστεία μετρημένη και αγρυπνία και ψαλμωδία, κάνουν ισόρροπη την κράση του σώματος.

 

36. Τρία είναι που μεταβάλλουν προς το χειρότερο την κράση του σώματος: η αταξία της τροφής, η μεταβολή των αέρων και η επήρεια των δαιμόνων.

 

37. Οι εμπαθείς μνήμες αδυνατίζουν με την προσευχή, την ανάγνωση ιερών βιβλίων, την εγκράτεια και την αγάπη.

 

38. Απόκλεισε πρώτα τις αισθήσεις με την ησυχία, και τότε με τα όπλα των αρετών πολέμησε τις εμπαθείς μνήμες.

 

39. Η κακία που ενεργείται στο νου είναι η σφαλερή χρήση των νοημάτων. Η έμπρακτη αμαρτία είναι η σφαλερή χρήση των πραγμάτων.

 

40. Σφαλερή χρήση των νοημάτων και πραγμάτων είναι το να μη μεταχειρίζεται κανείς αυτά με ευσέβεια και δικαιοσύνη.

 

41. Τα διαβλητά πάθη είναι δεσμά του νου, που τον κρατούν δεμένο στα αισθητά πράγματα.

 

42. Τέλεια απάθεια έχει εκείνος που ούτε προς τα πράγματα έχει πάθος, ούτε προς τις μνήμες τους.

 

43. Η αγαθή ψυχή ευεργετεί τον πλησίον και αν αυτός δείξει αχαριστία, μακροθυμεί· και όταν πάσχει από αυτόν, κάνει υπομονή.

 

44. Κακά υπάρχοντα είναι οι πονηροί λογισμοί. Όποιος δεν τους απαρνείται, δε θα γίνει μαθητής της γνώσεως.

 

45. Εκείνος που ακούει το Χριστό, φωτίζει τον εαυτό του. Και εκείνος που τον μιμείται, διορθώνει τον εαυτό του.

 

Από το βιβλίο, «Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών», τόμος Β’, των εκδόσεων το «Περιβόλι της Παναγίας», μετάφραση Αντώνιος Γαλίτης.

 

https://www.pemptousia.gr/